Αρτηριακή υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους / Γράφει ο παιδίατρος Νίκος Γκιουρτζής

Γράφει ο Νίκος Γκιουρτζής*

Αρτηριακή υπέρταση στα παιδιά και στους εφήβους: και όμως δεν είναι τόσο σπάνιο όσο πιστεύεις.

Τι θεωρείται φυσιολογική αρτηριακή πίεση στα παιδιά;

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, δεν υπάρχει μία σταθερή τιμή. Η αξιολόγηση γίνεται βάσει εκατοστιαίων θέσεων(όπως στις καμπύλες ύψους και βάρους)ανά ηλικία, φύλο και ύψος .

 Γενικά, για παιδιά 1–13 ετών, υπέρταση ορίζεται όταν οι μετρήσεις σε ≥3 επισκέψεις είναι ≥95η εκατοστιαία θέση ή ≥130/80 mmHg (όποιο είναι χαμηλότερο).

Από ποια ηλικία πρέπει να μετράται η πίεση;

• ≥3 ετών: τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο στους ελέγχους ρουτίνας στον παιδίατρο.
• <3 ετών: μέτρηση μόνο αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου (π.χ. προωρότητα, συγγενής καρδιοπάθεια, νεφρική νόσος).

Ποια παιδιά χρειάζονται συχνότερο έλεγχο;

Σε κάθε ιατρική επίσκεψη εάν υπάρχει:

• παχυσαρκία.
• σακχαρώδης διαβήτης.
• νεφρική νόσος.
• λήψη φαρμάκων που αυξάνουν την πίεση.

Πόσο συχνή είναι η υπέρταση στην παιδική ηλικία;

Η επίπτωση κυμαίνεται περίπου 1–5%, με αυξητική τάση τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως λόγω της παιδικής παχυσαρκίας.

Μελέτες σε εφήβους δείχνουν ότι περίπου 1 στους 7 έχει αυξημένες τιμές πίεσης ή υπέρταση.

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση;

Η παιδική υπέρταση:

• μπορεί να είναι ασυμπτωματική.
• προκαλεί πρώιμες βλάβες σε καρδιά και αγγεία.
• συχνά «ακολουθεί» το άτομο στην ενήλικη ζωή.

Αν βρεθεί υψηλή τιμή, σημαίνει ότι το παιδί έχει υπέρταση;

Όχι. Απαιτούνται επαναλαμβανόμενες μετρήσεις σε διαφορετικές επισκέψεις για διάγνωση.

Η λανθασμένη περιχειρίδα (συνήθως μικρότερο μέγεθος) ή η ανησυχία του παιδιού μπορεί να δώσει ψευδώς υψηλές τιμές.

Υπάρχει «ψευδοϋπέρταση» στα παιδιά;

Ναι. Η λεγόμενη υπέρταση λευκής μπλούζας είναι συχνή. Σε τέτοιες περιπτώσεις συνιστάται 24ωρη καταγραφή πίεσης, η οποία βοηθά στην επιβεβαίωση ή αποκλεισμό διάγνωσης.

Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από την παιδική υπέρταση;

Διακρίνεται σε:

Πρωτοπαθή:

— χωρίς σαφή αιτία, συχνότερη σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.

Δευτεροπαθή:

— συχνότερη σε μικρότερα παιδιά και συνδέεται με:

• νεφρική ή αγγειακή νόσο.
• συγγενείς καρδιοπάθειες.
• ενδοκρινικές διαταραχές.
• γενετικά σύνδρομα.

Σε παιδιά <10 ετών, η νεφρική παθολογία είναι η συχνότερη αιτία.

Υπάρχουν συμπτώματα που πρέπει να ανησυχήσουν;

Συνήθως όχι — οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ασυμπτωματικές.
Όταν εμφανιστούν, μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κεφαλαλγία.
• εμετούς.
• σπασμούς ή αλλαγή του επιπέδου συνείδησης σε σοβαρές περιπτώσεις.

Πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση;

Ενδείξεις για έλεγχο υποκείμενης νόσου:

• επίμονη υπέρταση.
• πολύ υψηλές τιμές.
• μικρή ηλικία.
• ανωμαλίες εξέτασης (π.χ. διαφορά πίεσης άνω–κάτω άκρων → πιθανή στένωση ισθμού αορτής).

Μπορεί να προληφθεί;

Σε πολλές περιπτώσεις ναι. Σημαντικοί τροποποιήσιμοι παράγοντες:

• παχυσαρκία.
• έλλειψη άσκησης.
• κακή διατροφή.
• υπερβολικό αλάτι.

Συμπέρασμα:

Η αρτηριακή πίεση στην παιδική ηλικία δεν είναι απλώς μία μέτρηση ρουτίνας· αποτελεί πρώιμο δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου. Η συστηματική μέτρηση από την ηλικία των 3 ετών, η σωστή τεχνική και η ερμηνεία βάσει εκατοστιαίων θέσεων είναι κρίσιμες για την έγκαιρη διάγνωση. Η αναγνώριση και η αντιμετώπιση της υπέρτασης στην παιδική ηλικία μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων στην ενήλικη ζωή.

Βιβλιογραφία:

• Flynn JT, Kaelber DC, Baker-Smith CM, Blowey D, Carroll AE, Daniels SR, de Ferranti SD, Dionne JM, Falkner B, Flinn SK, Gidding SS, Goodwin C, Leu MG, Powers ME, Rea C, Samuels J, Simasek M, Thaker VV, Urbina EM; SUBCOMMITTEE ON SCREENING AND MANAGEMENT OF HIGH BLOOD PRESSURE IN CHILDREN. Clinical Practice Guideline for Screening and Management of High Blood Pressure in Children and Adolescents. Pediatrics. 2017 Sep;140(3):e20171904. doi: 10.1542/peds.2017-1904. Epub 2017 Aug 21. Erratum in: Pediatrics. 2017 Dec;140(6):e20173035. doi: 10.1542/peds.2017-3035. Erratum in: Pediatrics. 2018 Sep;142(3):e20181739. doi: 10.1542/peds.2018-1739. PMID: 28827377.
• Lurbe E, Agabiti-Rosei E, Cruickshank JK, Dominiczak A, Erdine S, Hirth A, Invitti C, Litwin M, Mancia G, Pall D, Rascher W, Redon J, Schaefer F, Seeman T, Sinha M, Stabouli S, Webb NJ, Wühl E, Zanchetti A. 2016 European Society of Hypertension guidelines for the management of high blood pressure in children and adolescents. J Hypertens. 2016 Oct;34(10):1887-920. doi: 10.1097/HJH.0000000000001039. PMID: 27467768.

*Ο Νίκος Γκιουρτζής είναι Παιδίατρος και Ακαδημαϊκός Συνεργάτης της Δ’ Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. (Γ.Ν.Θ. Γ. Παπαγεωργίου) με Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Εφαρμοσμένη και Παιδιατρική Διατροφή στο Α.Π.Θ. και στην Ιατρική Σχολή Chobanian&Avedisian του Πανεπιστημίου της Βοστώνης (Η.Π.Α.).Επίσης, είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ στην Παιδιατρική Νεφρολογία (Α.Π.Θ.) και είναι Εκπαιδευτής στην Εξειδικευμένη Υποστήριξη Ζωής στα Παιδιά. Έχει συγγράψει 37 πρωτότυπες δημοσιευμένες εργασίες και είναι Κριτής και Προσκεκλημένος Συντάκτης σε πολυάριθμα έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Είναι παντρεμένος με την Παναγιώτα Μίχου, με την οποία διατηρεί Παιδιατρείο («Το Παιδιατρείο μας») στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας και είναι Πατέρας του Ιωάννη-Παΐσιου.

Ευχαριστώ τον Τάσο Ντομουχτσή και το www.alexandreia-gidas.gr για το βήμα που μου δίνει να ενημερώσω τους συμπολίτες της περιοχής μας για θέματα Παιδιατρικής και γενικότερα γύρω από την Υγεία.

Νικόλαος Γκιουρτζής, MD, MSc, PgDip, PhD(c)