Εργαστηριακός έλεγχος σε παιδιά και εφήβους / Γράφει ο παιδίατρος Νίκος Γκιουρτζής

🔊 Ακούστε το άρθρο κάνοντας κλικ

Γράφει ο Νίκος Γκιουρτζής*

Πολλές φορές ακούμε την ερώτηση «γιατρέ γράψε μας εξετάσεις να κάνουμε ένα check-up στο παιδί» ή «α, εμένα ο γιατρός μου μου δίνει να κάνω εξετάσεις κάθε χρόνο.. όχι δεν έχει κάτι, απλά για check-up». Τα παιδιά όμως δεν είναι μικροί ενήλικες, επομένως ας δούμε παρακάτω τι ισχύει πραγματικά.

Πότε χρειάζεται ένα παιδί εργαστηριακό έλεγχο χωρίς να έχει συμπτώματα (προληπτικός έλεγχος);

Ο προληπτικός εργαστηριακός έλεγχος δεν γίνεται μαζικά σε όλα τα παιδιά, αλλά στοχευμένα. Οι παιδίατροι αποφασίζουν βάσει ιστορικού, ηλικίας και παραγόντων κινδύνου, επειδή η υπερβολική χρήση εξετάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς θετικά ευρήματα και περιττές παρεμβάσεις.

Συνήθεις ενδείξεις προληπτικού ελέγχου:

• οικογενειακό ιστορικό μεταβολικών ή αιματολογικών νοσημάτων.
• παχυσαρκία ή υποθρεψία.
• ιστορικό προωρότητας.
• φαρμακευτική αγωγή που απαιτεί συχνή παρακολούθηση.
• αναπτυξιακή καθυστέρηση.

Ποιος είναι ο βασικός «γενικός» εργαστηριακός έλεγχος;

Απάντηση:

Η γενική αίματος αποτελεί βασικό εργαλείο αξιολόγησης της αιματολογικής και φλεγμονώδους κατάστασης και βοηθά στη διάγνωση συχνών διαταραχών όπως αναιμία, λοιμώξεις και αιματολογικά νοσήματα. Περιλαμβάνει:

• αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη.
• λευκά αιμοσφαίρια και τύπο αυτών.
• αιμοπετάλια.
• δείκτες ερυθρών (MCV, MCH κ.ά.).
• άλλους δείκτες των ανωτέρω.

Ποιες εξετάσεις προληπτικού ελέγχου συνιστώνται ανά ηλικία;

Νεογνά:

• μεταβολικός έλεγχος νεογνών (η γνωστή κάρτα Guthrie, με λήψη αίματος από την πτέρνα του νεογέννητου).
• αιματολογικός έλεγχος αν υπάρχουν ενδείξεις ή υποψία σοβαρής νόσου ή κατάστασης.

Βρέφη (0–12 μηνών) σε ομάδες κινδύνου:

• αιματοκρίτης / φερριτίνη (έλεγχος αναιμίας, σιδηροπενίας).
• βιταμίνη D.

Νήπια – παιδιά σχολικής ηλικίας:

• αιματολογικός έλεγχος για σιδηροπενία (ιδίως 1–5 ετών).
• λιπιδαιμικό προφίλ όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό δυσλιπιδαιμίας.
• έλεγχος μολύβδου σε περιβαλλοντικό κίνδυνο.
• έλεγχος θυρεοειδικής λειτουργίας υπό ενδείξεις.

Έφηβοι:

• λιπίδια (καθολικός έλεγχος σε συγκεκριμένες ηλικίες σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες).
• γλυκόζη καιHbA1c σε παχυσαρκία.
• έλεγχος θυρεοειδικής λειτουργίας σε συμπτώματα ή οικογενειακό ιστορικό.

Πότε χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος λόγω συμπτωμάτων;

Ο έλεγχος ενδείκνυται όταν υπάρχουν κλινικές ενδείξεις όπως:

• πυρετός αγνώστου αιτιολογίας.
• απώλεια βάρους.
• χρόνια κόπωση.
• αιμορραγίες ή μελανιές.
• οίδημα ή πόνος αρθρώσεων.
• διαταραχές ανάπτυξης.

Παράδειγμα: σε υποψία αιμορραγικής διαταραχής γίνεται αρχικός έλεγχος πήξης που περιλαμβάνει αριθμό αιμοπεταλίων, PT, aPTT και ινωδογόνο.

Ποιες εξετάσεις ζητούνται σε συχνές παιδιατρικές καταστάσεις;

Υπάρχουν μη αιματολογικοί έλεγχοι που θεωρούνται προληπτικός έλεγχος;

Ναι. Προληπτικός έλεγχος δεν σημαίνει μόνο αιματολογικές εξετάσεις. Για παράδειγμα, το ερωτηματολόγιο Pediatric Symptom Checklist χρησιμοποιείται για έγκαιρη ανίχνευση ψυχοκοινωνικών δυσκολιών σε παιδιά.

Πότε δεν χρειάζονται εξετάσεις;

Όταν:

• το παιδί είναι υγιές χωρίς παράγοντες κινδύνου.
• η κλινική εικόνα είναι σαφής και αυτοπεριοριζόμενη.
• τα αποτελέσματα δεν θα αλλάξουν τη θεραπευτική απόφαση.

Οι παιδίατροι λαμβάνουν υπόψη κλινικούς και ψυχολογικούς παράγοντες πριν παραγγείλουν εξετάσεις.

Ποιο είναι το βασικό σύνολο εξετάσεων που μπορεί να αποτελέσει «πρώτη γραμμή» όταν απαιτείται έλεγχος;

Συχνά χρησιμοποιείται ένας αρχικός panel εξετάσεων που μπορεί να περιλαμβάνει:

• γενική αίματος.
• CRP ή ΤΚΕ.
• ηλεκτρολύτες.
• ηπατικά ένζυμα.
• ουρία / κρεατινίνη.
• γενική ούρων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καταρτίσει λίστα βασικών διαγνωστικών εξετάσεων που θεωρούνται απαραίτητες για βασική ιατρική φροντίδα και δημόσια υγεία.

Συμπέρασμα:

Ο εργαστηριακός έλεγχος στα παιδιά δεν είναι «ρουτίνα για όλους», αλλά εργαλείο που χρησιμοποιείται:

• προληπτικά όταν υπάρχει κίνδυνος.
• διαγνωστικά όταν υπάρχουν συμπτώματα.
• για παρακολούθηση σε χρόνιες καταστάσεις.

Βιβλιογραφία:

1. Pabón-Rivera S, Flores RR, Frei-Jones M. The Complete Blood Count: A Practical Tool for the Pediatrician. Pediatr Rev. 2023 Jul 1;44(7):363-382. doi: 10.1542/pir.2021-005273. PMID: 37391639.
2. Ropers FG, Rietveld S, Rings EHHM, Bossuyt PMM, van Bodegom-Vos L, Hillen MA. Diagnostic testing in children: A qualitative study of pediatricians’ considerations. J Eval Clin Pract. 2023 Dec;29(8):1326-1337. doi: 10.1111/jep.13867. Epub 2023 May 24. PMID: 37221991.

*Ο Νίκος Γκιουρτζής είναι Παιδίατρος και Ακαδημαϊκός Συνεργάτης της Δ’ Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. (Γ.Ν.Θ. Γ. Παπαγεωργίου) με Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Εφαρμοσμένη και Παιδιατρική Διατροφή στο Α.Π.Θ. και στην Ιατρική Σχολή Chobanian&Avedisian του Πανεπιστημίου της Βοστώνης (Η.Π.Α.).Επίσης, είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ στην Παιδιατρική Νεφρολογία (Α.Π.Θ.) και είναι Εκπαιδευτής στην Εξειδικευμένη Υποστήριξη Ζωής στα Παιδιά. Έχει συγγράψει 37 πρωτότυπες δημοσιευμένες εργασίες και είναι Κριτής και Προσκεκλημένος Συντάκτης σε πολυάριθμα έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Είναι παντρεμένος με την Παναγιώτα Μίχου, με την οποία διατηρεί Παιδιατρείο («Το Παιδιατρείο μας») στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας και είναι Πατέρας του Ιωάννη-Παΐσιου.

Ευχαριστώ τον Τάσο Ντομουχτσή και το www.alexandreia-gidas.gr για το βήμα που μου δίνει να ενημερώσω τους συμπολίτες της περιοχής μας για θέματα Παιδιατρικής και γενικότερα γύρω από την Υγεία.

Νικόλαος Γκιουρτζής, MD, MSc, PgDip, PhD(c)