Η ανάπτυξη των παιδιών: Πότε είναι φυσιολογική και πότε χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό;

🔊 Ακούστε το άρθρο κάνοντας κλικ

Γράφει ο Νίκος Γκιουρτζής*

Η παιδική ανάπτυξη είναι μια δυναμική διαδικασία που περιλαμβάνει την εξέλιξη δεξιοτήτων σε πολλούς τομείς, όπως οι κινητικές δεξιότητες, η κοινωνική συμπεριφορά, η γλώσσα και η σκέψη. Τα λεγόμενα «αναπτυξιακά ορόσημα» αποτελούν δείκτες που βοηθούν τους επαγγελματίες υγείας και τους γονείς να αξιολογούν εάν ένα παιδί αναπτύσσεται σύμφωνα με την ηλικία του.

Παρακάτω παρουσιάζονται συχνές ερωτήσεις σχετικά με την ανάπτυξη των παιδιών και τα σημεία που μπορεί να δημιουργήσουν προβληματισμό.

Τι είναι τα αναπτυξιακά ορόσημα;

Τα αναπτυξιακά ορόσημα (developmental milestones) είναι δεξιότητες που αποκτούν τα παιδιά σε συγκεκριμένες ηλικίες καθώς μεγαλώνουν. Αυτές οι δεξιότητες χωρίζονται σε βασικούς τομείς ανάπτυξης:

• κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη.
• γλωσσική ανάπτυξη.
• νοητική (γνωστική) ανάπτυξη.
• αδρή κινητικότητα.
• λεπτή κινητικότητα.

Η παρακολούθηση αυτών των δεξιοτήτων επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών καθυστερήσεων και την πρώιμη παρέμβαση.

Ποιοι είναι οι βασικοί τομείς ανάπτυξης ενός παιδιού;

1. Κοινωνική ανάπτυξη:

Η κοινωνική ανάπτυξη αφορά την ικανότητα του παιδιού να αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους.

Παραδείγματα δεξιοτήτων:

• χαμόγελο και βλεμματική επαφή τους πρώτους μήνες.
• ενδιαφέρον για παιχνίδι με άλλους.
• μίμηση συμπεριφορών.
• ανάπτυξη φιλικών σχέσεων στην προσχολική ηλικία.

Η κοινωνική ανάπτυξη συνδέεται στενά με την επικοινωνία και τη συναισθηματική ρύθμιση.

2. Γλωσσική ανάπτυξη:

Η γλώσσα περιλαμβάνει τόσο την κατανόηση όσο και την παραγωγή λόγου.

Συνήθεις σταθμοί:

• βάβισμα ή «μπαμπάλισμα» από τους 6 μήνες.
• πρώτες λέξεις γύρω στους 12 μήνες.
• συνδυασμός 2 λέξεων περίπου στους 2 χρόνους.
• πιο σύνθετες προτάσεις μετά τα 3 χρόνια.

Η καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη είναι μία από τις συχνότερες αναπτυξιακές δυσκολίες της παιδικής ηλικίας.

3. Νοητική (γνωστική) ανάπτυξη:

Η γνωστική ανάπτυξη αφορά την ικανότητα σκέψης, μάθησης και επίλυσης προβλημάτων.

Παραδείγματα:

• εξερεύνηση αντικειμένων.
• κατανόηση αιτίας-αποτελέσματος (π.χ. αν θα αφήσω κάτι από το χέρι μου, αυτό θα πέσει κάτω).
• συμβολικό παιχνίδι.
• ανάπτυξη μνήμης και συγκέντρωσης.

Η γνωστική ανάπτυξη σχετίζεται στενά με τη γλωσσική και κοινωνική εξέλιξη.

4. Αδρή κινητικότητα:

Η αδρή κινητικότητα αφορά τις κινήσεις που χρησιμοποιούν μεγάλες μυϊκές ομάδες.

Παραδείγματα:

• σήκωμα κεφαλιού στους πρώτους μήνες.
• κάθισμα χωρίς υποστήριξη.
• περπάτημα γύρω στους 12–15 μήνες.
• τρέξιμο και άλμα στην προσχολική ηλικία.

Έρευνες δείχνουν ότι η πρώιμη κινητική ανάπτυξη συνδέεται και με την κοινωνική και γλωσσική εξέλιξη των παιδιών.

5. Λεπτή κινητικότητα:

Η λεπτή κινητικότητα αφορά τις κινήσεις μικρών μυών, κυρίως των χεριών.

Παραδείγματα:

• πιάσιμο αντικειμένων.
• χρήση κουταλιού.
• ζωγραφική.
• κουμπώματα και χειρισμός μικρών αντικειμένων.

Οι δεξιότητες αυτές είναι σημαντικές για δραστηριότητες καθημερινής ζωής και σχολικής ετοιμότητας.

Πότε υπάρχει λόγος προβληματισμού για την ανάπτυξη ενός παιδιού;

Μικρές διαφοροποιήσεις στον ρυθμό ανάπτυξης είναι φυσιολογικές. Ωστόσο, προβληματισμός μπορεί να προκύψει όταν:

• το παιδί δεν κατακτά σημαντικούς αναπτυξιακούς σταθμούς για την ηλικία του.
• υπάρχει απώλεια δεξιοτήτων που είχαν ήδη κατακτηθεί.
• παρατηρείται καθυστέρηση σε περισσότερους από έναν τομείς ανάπτυξης.

Όταν καθυστερούν δύο ή περισσότεροι τομείς ανάπτυξης, μπορεί να υπάρχει ολική αναπτυξιακή καθυστέρηση (global developmental delay).

Ποια είναι μερικά «σημάδια κινδύνου» που χρειάζονται αξιολόγηση;

Ενδεικτικά σημεία που απαιτούν αξιολόγηση από ειδικό είναι:

• έλλειψη βλεμματικής επαφής ή κοινωνικού χαμόγελου.
• απουσία βαβίσματος ή«μπαμπαλίσματος» μέχρι περίπου 12 μηνών.
• απουσία λέξεων στους 18 μήνες.
• μη συνδυασμός λέξεων στους 2 χρόνους.
• μη περπάτημα μέχρι τους 18 μήνες.
• δυσκολία στο παιχνίδι ή στην αλληλεπίδραση με άλλα παιδιά.

Η αναγνώριση τέτοιων «redflags» βοηθά στην έγκαιρη παραπομπή για αξιολόγηση και παρέμβαση.

Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη αξιολόγηση;

Η πρώιμη διάγνωση επιτρέπει:

• έγκαιρη παρέμβαση.
• καλύτερη πρόγνωση.
• βελτίωση λειτουργικών δεξιοτήτων.

Σε αρκετές περιπτώσεις, δυσκολίες σε έναν τομέα μπορεί να συνδέονται με άλλους τομείς ανάπτυξης. Για παράδειγμα, παιδιά με γλωσσικές δυσκολίες συχνά εμφανίζουν και καθυστέρηση σε κινητικές δεξιότητες.

Ποιοι επαγγελματίες αξιολογούν την ανάπτυξη ενός παιδιού;

Η αξιολόγηση μπορεί να γίνει από παιδίατρο, αναπτυξιολόγο, λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και παιδοψυχολόγο.

Η συνεργασία διεπιστημονικής ομάδας είναι συχνά απαραίτητη για την ολοκληρωμένη εκτίμηση.

Βιβλιογραφία:

1. Misirliyan SS, Boehning AP, Shah M. Developmental Milestones. 2023 Mar 16. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan–. PMID: 32491450.
2. Diepeveen FB, van Dommelen P, Oudesluys-Murphy AM, Verkerk PH. Children with specific language impairment are more likely to reach motor milestones late. Child Care Health Dev. 2018 Nov;44(6):857-862. doi: 10.1111/cch.12614. Epub 2018 Aug 29. PMID: 30155913.

*Ο Νίκος Γκιουρτζής είναι Παιδίατρος και Ακαδημαϊκός Συνεργάτης της Δ’ Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. (Γ.Ν.Θ. Γ. Παπαγεωργίου) με Μεταπτυχιακές Σπουδές στην Εφαρμοσμένη και Παιδιατρική Διατροφή στο Α.Π.Θ. και στην Ιατρική Σχολή Chobanian&Avedisian του Πανεπιστημίου της Βοστώνης (Η.Π.Α.).Επίσης, είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ στην Παιδιατρική Νεφρολογία (Α.Π.Θ.) και είναι Εκπαιδευτής στην Εξειδικευμένη Υποστήριξη Ζωής στα Παιδιά. Έχει συγγράψει 37 πρωτότυπες δημοσιευμένες εργασίες και είναι Κριτής και Προσκεκλημένος Συντάκτης σε πολυάριθμα έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Είναι παντρεμένος με την Παναγιώτα Μίχου, με την οποία διατηρεί Παιδιατρείο («Το Παιδιατρείο μας») στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας και είναι Πατέρας του Ιωάννη-Παΐσιου.

Ευχαριστώ τον Τάσο Ντομουχτσή και το www.alexandreia-gidas.gr για το βήμα που μου δίνει να ενημερώσω τους συμπολίτες της περιοχής μας για θέματα Παιδιατρικής και γενικότερα γύρω από την Υγεία.

Νικόλαος Γκιουρτζής, MD, MSc, PgDip, PhD(c)